Legazpiko Ezpata Dantza 1660tik aurrera Legazpin etengabe dokumentatutako euskal dantza erritual tradizionala da. Bere jatorria eta nortasuna oso lotuta daude bertako burdinolen historiarekin eta, bereziki, 1580ko Mirandaolako Mirariarekin.

Urtero interpretatzen da maiatzaren 3an (Santikutz) eta Mirandaolaren egunean (hurrengo igandean). Dantza-taldea modu hierarkikoan egituratuta dago. Kapitain batek, ezpata motzak daramatzaten hiru dantzarik eta ezpata luzeak dituzten dantzarien soka batek osatzen dute. Koreografiaren unerik enblematikoena eta ikusgarriena dantzariek lauki edo “parrilla” bat osatzeko armak gurutzatzen dituztenean gertatzen da. Lauki horren gainean horizontalki altxatzen dute kapitaina, bertako agintari eta sinboloen omenez.

Tradizioz, gizonek bakarrik egin izan dute dantza, eta 2015ean, berdintasunaren mugarri historikoa izan zen, dantza erabat mistoa bihurtu baitzen. Gaur egun, Sustraiak Dantza Taldea arduratzen da Gipuzkoako ondare kultural eta identitarioaren harribitxi hau entseatu, zaindu eta bizirik mantentzeaz.